www.neubrow.domachevo.com

 

   

RU    PL    DE    EN

Нэйдорфская лютэранская парафія

 


 

 

Нэйдорф-Нэйбров (пасьля 1928 – Масьціцэ Дольнэ-Масьціцэ Горнэ): лютэранская парафія паселішчаў па абодвах бакох р. Буг на поўдзень ад Берасьця (пазьней таксама на Валыні), збор у в. Нэйдорф.

Паселішча Нэйдорф заснавана нямецкамоўнымі пасяленцамі-“галендрамі” (пераважна з Прускага княства) ў другой пал. XVI ст. на землях графа Ляшчынскага (Leszczynski).

Парафія заснавана ў 1617 г. – пабудаваны збор і дом пастара; першым вядомым пастарам (1647) – Ёнас Калюмбус (Jonas Columbus) з Саксоніі. У 1648 збор і вёскі разбураны нападам украінскіх казакаў, каля 70 лютэран забіты пры змушэньні да перахода ў праваслаўе. Пасьля спусташэньня ў Нэйдорф была толькі капліца, а грамада належала да збора ў Пясках каля Любліна, у канцы XVII ст. пад апекай пастара з Вэнгрова.

У 1670 граф Ляшчынскі надаў Нэйдорфу дадаткова 45 морг зямлі на ўтрыманьне пастара. Пры забароне пабудовы новага збору з боку каталіціх уладаў, у 1690-1694 графіня Празьмоўская (Praźmowska) фундавала пад выглядам рамонту ў Нэйдорф новую капліцу. У 1709 і 1712 новым фундатарам быў канцлер ВКЛ Карл Станіслаў Радзівіл.

У 1776 апублікаваны першы друкаваны нарыс гісторыі збора: «Historia ecclesiae Neoburchdorffensis alias Slavatycensis». У 1777-78 з дапамогай Караля Радзівіла пабудаваны новы збор (Сьв. Тройцы - асьвячаны 15.11.1778). У XVIII ст. лютэранскія грамады Любліна, Пяскоў, Замосьця і Камянца Падольскага былі ў духоўнай апецы пастараў Нэйдорфа (з тытулам “пастараў любельскіх і плябанаў нэйдорфскіх”); сумяшчэньне пастарства з Люблінам трывала да 1791. Ня гледзячы на пачатковую сувязь з лютэранамі Кароны, Нэйдорфскі збор увайшоў у юрысдыкцыю Лютэранскай царквы ў ВКЛ кансысторыі ў Вільні, пастановай лютэранскага сыноду ВКЛ у Біржах 1784 г. ўключаны ў акругу Слуцкага лютэранскага збора; 8.10.1793 г. выракам духоўнага суда лютэранскай кансысторыі на ўсю Нэйдорфскую парафію, з прычыны ўнутраных закалотаў, накладалася царкоўнае пакараньне. З 1832 Нэйдорф – пад уладаю Курляндскай кансысторыі; у 1858 лютэранская грамада Берасьця прызнана як філія Нэйдорфскага збору.

 

Вид Нейдорфского сбора снаружи. Фотография нач.  ХХ в.

Вонкавы выгляд Нэйдорфскага збору.

Здымак пач. ХХ в.

Исторический алтарь Нейдорфской кирхи. Фотография 1902г.

Гістарычны алтар Нэйдорфскага збору.

Здымак 1902г.

Приходской (?) оркестр прихода Нейдорф. Фотография 1928г.

Парафіяльны аркестр у Нэйдорф.

Здымак 1928г.

 

Польская мова ў царкоўнай практыцы Нэйдорфу замяніла нямецкую ў першай палове XVIII ст., ва ўжытку вядомы «Postilla Chrześcianska» С.Дамброўскага, «Kancyonał Pruski» і іншыя польскамоўныя лютэранскія выданьні з Усходняй Прусіі, Шлёнска і Памор’я. З прычыны адсутнасьці ў Курляндскай кансысторыі пастараў, здольных служыць па-польску, у XIX ст. збор доўга ня меў духоўных, альбо іх запрашалі з Царства Польскага; спробы ўладаў у 1868-72 увесьці ў Нэйдорфе нямецкую мову былі бязплённыя. У якасьці штодзённай мовы “галендраў” Нэйдорфе ў XIX - пач. ХХ ст. вядомы “надбужанскі дыялект”.

З прычыны малазямельля, частка лютэран - “галендраў” Нэйдорфскай парафіі ў пач. ХХ ст. выехалі на Ўрал і ў Сыбір. У 1911 г. парафія Нэйдорф налічвала каля 4000 асобаў; пасьля І Сусьв. вайны – у складзе Эвангелісцка-Аўгсбургскай царквы Польшчы, у 1928 Нэйдорф пераназваны ў “Масьціцы” (Mościce). У 1939 Нэйдорф апынуўся з савецкага боку ў памежнай зоне, жыхары прымушаны пакінуць паселішчы і выехаць у Нямеччыну ці ўглыб СССР, у 1941 будынак збору канчаткова зьнішчаны.

Пасьля ІІ Сусьветнай вайны выхадцы з Нэйдорфскай парафіі жылі ў Нямеччыне, Польшчы, Сыбіры, адзінкі ў БССР.

 

 

 

→   Глядзець месцазнаходжанне кірхі на карце

 

 

 

Літаратура:

Schultz, E. H. Kronika zboru ewangelicko-luterskiego Nejdorfskiego. “Zwiastun Ewangeliczny”, 1902.

Kneifel, E. Die Evangelisch-Augsburgischen Gemeinden in Polen, 1555-1939. Eine Parochialgeschichte in Einzeldarstellungen. Vierkirchen, Selbstverlag [1972].

Фотаздымкі з архіва Варшаўскай лютэранскай кансэсторыі.

 

 

 

 

(с) Мікалай Пачкаеў, 2005
Дата публикацыi: 2008г.

 

 

 

Артыкул быў падрыхтаваны для праекту “Энцыклапедыя ВКЛ”, дзе па непаразуменьню быў надрукаваны з памылковымі “праўкамі”. Арыгінальны варыянт. Друкуецца з дазволу аўтара.

 

 

 


 

 

 

Пры капіяваньні абавязкова спасылка на аўтара і гэты сайт. Карыстаць у іншых мэтах дазваляецца толькі і выключна за згодаю аўтара.

 

 

 

 

 

ivan7710@mail.ru

 

 

 

 

 

Пры выкарыстанні матэрыялаў з сайту спасылка на сайт абавязкова

Распрацоўка і дызайн сайту: © Пракапюк І. (2008-2020)